• Twitter
  • Facebook
  • Youtube
  • Instagram

TÜRKİYE’NİN ESKİ EVLERİ YEDİ İKLİM, DÖRT MEVSİMİ ANLATIR

TÜRKİYE’NİN ESKİ EVLERİ YEDİ İKLİM, DÖRT MEVSİMİ ANLATIR

HABERLER | 22 Mayıs 2016 - 22:33

Doğu’da taş, Batı’da ahşap

Ev mimarileri Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde bulundukları yerin iklim özellikleri ve sosyal şartlarına göre şekillenir. Ve o yörede genel olarak kullanılarak ünlenir. Evlerin tarihi, sanat tarihi içindeki yeri, mimari özellikleri, yöresi ile etkileşimleri, kullanım alanları farklı farklıdır. Türkiye’nin evleri tanıtılırken, korunmaları için yapılan çalışmalar, henüz korunmayanlar için bölgenin beklentileri de önemli. Benzer evlerden oluşan ünlü sokak, cadde ve mahalleler de unutulmamalı.

Türkiye’nin evleri ülke şartlarını, ekonomisini, tarımını, sanayisini, kültürünü, sanatını, geleneklerini, felsefesini simgeler. Her yörenin dili, kendine özgü özellikleri evlerine farklı farklı yansır. Türkiye evleri incelendiğinde, yedi bölgesinde farklı yaşayan coğrafi ve iklim özellikleri ile şekillenen sosyal yaşamı ve mimarisi ile dile getirilir. Yöreye özgü evler, o evlerin etrafını saran sokaklar, evlerin bulundukları şehre olan hakimiyetler, eski ama dimdik ayakta kalarak kendisine hayran bırakmaları turizmi de beslemektedir.

 

Türkiye’de eski evlerin tarihçesi

Sivil mimari örneği evleri, bozulmamış dokusu ile Safranbolu, Beypazarı, Mudurnu, Göynük ilçeleri ile benzer bir yapıya sahiptir. Tarihî evlerin bazılarının yaşları 3 asrın üzerindedir. Bu evlerin genel karakteristiği Osmanlı şehir dokusunu oluşturan üç katlı ev biçimidir.

 

Mimari açıdan Türkiye’nin eski evleri
Yeşilırmak kıyısı boyunca uzanan Tarihi Amasya Evleri Osmanlı mimarisinin önemli bir örneğini sunar. 19. yüzyılda yapılmış olan bu evler Hımış ve Bağdadi teknikleriyle yapılmıştır.

 

Sanat tarihi açısından Türkiye’nin eski evleri

Türkiye’nin bazı şehirleri vardır, tarihi evlerinin yarattığı ayrıcalığı ile tanınan, ünlenen, sevilen ve turizmini besleyen... Evlerinin büyüsü şehrin o kadar önüne geçmiştir ki evi gördüğünüzde o şehri tanırsınız. Çünkü şehrin kültürü ve tarihi o mimaride saklı kalmıştır. Bazı şehirlerde de eski evler ve yeni binalar görünmez bir bantla şehri ikiye böler. Yaşamı da…

 

Türkiye’nin eski evlerine coğrafya etkisi

Taş ya da ahşaptan üretilmesi… Konutlarda geleneksel Türk mimarisindeki en ve boy oranına uygun pencerelerin yer alması... Pencere sövelerinin her ilin bulunduğu bölgeye göre farklı biçimlendirmesi... Çatılarda geniş saçaklar, payandalar kullanılması… Çatıların “kırma çatı” diye tabir edilen şekilde yapılması... Ürgüp’te evlerin Kapadokya hakimiyeti ile bej renkte olması.

 

Türkiye’nin eski evlerine iklimlerin etkisi

Doğu’daki illerde pencere sövelerinin taş, Batı’daki illerde ise ahşap görünümlü olması. Mardin Evleri’ni 4 metre yüksekliğe ulaşan duvarlar çevirir. Bu duvarlarla sert iklime karşı korunma sağlanır. Mardin Evleri’nde eyvan denen kısım, yazın yaşamın geçtiği bölümdür. Mimaride önemli bir yere sahip olan eyvan ve revak gibi yarı açık kısımlar, özellikle batı güneşine karşı gölgede kalacak biçimde yapılmıştır. Şanlıurfa Evleri Güneydoğu Anadolu sivil mimarisin en güzel örneklerini yansıtır. Bu evler Şanlıurfa'ya özgü kalker (nahit) taşından yapılmaktadırlar. Yazın sıcaktan kışın soğuktan korumaları ile ünlüdür.

 

Sosyolojinin Türkiye’nin eski evlerine üzerine etkisi

Yüzlerce yıllık Türk Kent Kültürü… Doğu Anadolu Bölgesi’nde evlerde yöresel motif ve kemerlerin zenginliği… Safranbolu Evleri’nin en önemli sosyal özelliği evlerin birbirinin önünü kapatmamasıdır. Gaziantep Evleri’nde içe dönük yaşam tarzında kadınların gün boyu evde oluşları ve yaşamın özellikle yazları sürekli hayatta geçmesi nedeniyle evin içine önem verilmiştir. Hayatın tabanında işlemeli taşlar vardır.

 

Türkiye’nin eski evlerine örnekler

Marmara Bölgesi’nde Sakarya/Taraklı Evleri - Kocaeli/Çayırova Evleri - Çanakkale Evleri bulunmaktadır. Ege Bölgesi’nde İzmir/Foça Evleri vardır. Karadeniz Bölgesi’nde Düzce/Karabük Evleri, Amasya/Safranbolu Evleri, Göynük Evleri, Beypazarı Evleri, Bolu/Mengen Evleri, Merzifon Evleri, Mudurnu Evleri gözlemlenmektedir. İç Anadolu Bölgesi’nde Niğde/Çamardı Evleri, Nevşehir/Kapadokya Evleri ve Ankara/Beypazarı Evleri dikkate değendir. Doğu Anadolu Bölgesi’nde Erzincan Evleri ve Malatya Evleri göze çarpar. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Gaziantep/İslahiye Evleri, Nizip Evleri, Mardin Evleri ve Şanlıurfa Evleri önemlidir. Akdeniz Bölgesi Antakya Evleri ile Adana/Tepedağ Evleri özeldir.

 

Ünlü evlerden oluşan sokak, cadde, mahalle ve ilçeler

İstanbul’da Beşiktaş Akaretler Caddesi, Sultanahmet Soğuk Çeşme Sokağı ünlü evlerden oluşan sokaklara örnektir. Muğla’nın Bodrum ilçesindeki Beyaz Evler de bu anlamda uluslararası alanda tanınmıştır.

 

Türkiye’nin eski evlerinin günümüz mimarisine etkileri

TOKİ’nin 13 kente yöresel konut projesinde apartman girişlerinde Anadolu Selçuklu mimarisindeki “taç kapı” esas alınıyor. Konut ve sosyal donatı projelerinde projenin inşa edileceği ilde yer alan en ünlü geleneksel mimariye ait olan mimari motifler kullanılması amaçlanıyor. Bu çerçevede Erzurum’da Çifte Minareli Medrese, Konya’da Karatay Medresesi, Safranbolu, Göynük, Beypazarı evleri ve benzerleri örnek alınabilecek. Balkon duvarlarında ise genelde yöresel motiflerin yer aldığı desenler kullanılacak.

 

Türkiye’nin eski evlerinin koruma altına alınması

Safranbolu Evleri olarak tanınan bu tarihi yapılar UNESCO tarafından 17. Aralık 1998'de Dünya Kültür Mirası listesine alınmıştır. Mardin’de merkezi yerleşim, 1979 yılında kentsel SİT ilan edilmiştir. Şanlıurfa Evleri halen Şanlıurfa'da eski mahalle diye tabir edilen bölgede bulunmaktadırlar. Birkaç yüz tanesi tarihi olmasından dolayı tescillendirilmiş bulunup koruma altına alınmışlardır. Yeşilırmak kıyısı boyunca uzanan Tarihi Amasya Evleri bir süre önce devlet tarafından koruma altına alınmıştır.

Herhangi bir yorum yapılmadı, ilk yorumlayan siz olun
Yorumunuz onaylandıktan sonra yayınlanacaktır..
 
 
Yukarı